اوراق مرابحه چیست؟ از ریشه عربی واژه تا سازوکار تأمین مالی

به گزارش شاخص ۳۶۰، اوراق مرابحه یکی از ابزارهای تأمین مالی در بازار سرمایه ایران است که با هدف تأمین منابع مورد نیاز شرکت‌ها، بنگاه‌های اقتصادی و برخی نهادها مورد استفاده قرار می‌گیرد. این اوراق در چارچوب عقود اسلامی طراحی شده و برخلاف ابزارهای مبتنی بر بهره، ساختار آن بر پایه خرید و فروش کالا یا دارایی با سود مشخص استوار است.

مرابحه از کجا آمده است؟

واژه «مرابحه» ریشه عربی دارد و از ریشه «رَبِحَ» به معنای «سود کردن» و «سود بردن» گرفته شده است.

«رِبح» در زبان عربی به معنای سود و منفعت حاصل از معامله است و «مرابحه» نیز به معامله‌ای گفته می‌شود که در آن فروشنده، قیمت تمام‌شده کالا و میزان سود خود را به خریدار اعلام می‌کند.

بنابراین، مفهوم اصلی مرابحه بر یک معامله شفاف استوار است؛ خریدار می‌داند کالا با چه قیمتی تهیه شده و فروشنده چه میزان سودی روی آن در نظر گرفته است.

اوراق مرابحه چگونه کار می‌کند؟

برای درک ساده‌تر، فرض کنید یک شرکت برای خرید مواد اولیه، تجهیزات یا کالا به ۱۰۰ میلیارد تومان منابع مالی نیاز دارد.

شرکت می‌تواند با استفاده از اوراق مرابحه، منابع مورد نیاز خود را از سرمایه‌گذاران تأمین کند. سرمایه‌گذاران اوراق را خریداری می‌کنند و در مقابل، طبق شرایط اوراق، از سود مشخصی برخوردار می‌شوند.

در یک ساختار ساده:

نیاز مالی شرکت ← انتشار اوراق مرابحه ← خرید اوراق توسط سرمایه‌گذاران ← تأمین منابع شرکت ← پرداخت سود و بازپرداخت اصل سرمایه

در واقع، شرکت به جای اینکه تمام منابع مورد نیاز خود را از طریق دریافت تسهیلات بانکی تأمین کند، بخشی از منابع را از بازار سرمایه جذب می‌کند.

یک مثال ساده

فرض کنیم شرکتی برای خرید مواد اولیه به ۱۰۰ میلیارد تومان نیاز دارد. این شرکت اوراق مرابحه منتشر می‌کند و سرمایه‌گذاران این اوراق را خریداری می‌کنند.

شرکت از محل منابع جذب‌شده، کالا یا مواد اولیه مورد نیاز خود را تأمین می‌کند و بر اساس شرایط تعیین‌شده در اوراق، سود سرمایه‌گذاران را در دوره‌های مشخص پرداخت خواهد کرد.

در سررسید نیز اصل مبلغ اوراق به سرمایه‌گذاران بازگردانده می‌شود.

تفاوت مرابحه با وام معمولی چیست؟

تفاوت اصلی در ساختار قرارداد است. در وام متعارف، فرد یا شرکت پول دریافت می‌کند و متعهد به بازپرداخت اصل پول به همراه بهره می‌شود.

اما در مرابحه، تأمین مالی در قالب خرید و فروش دارایی یا کالا با قیمت تمام‌شده و سود مشخص انجام می‌شود. به همین دلیل، مرابحه در نظام مالی اسلامی به‌عنوان یکی از ابزارهای تأمین مالی مورد استفاده قرار گرفته است.

البته در عمل، ساختار اوراق مرابحه می‌تواند پیچیده‌تر از این مثال ساده باشد و جزئیات آن به نوع اوراق، ناشر، دارایی پایه و مقررات انتشار بستگی دارد.

چرا اوراق مرابحه اهمیت دارد؟

یکی از مهم‌ترین کارکردهای اوراق مرابحه، تأمین مالی بنگاه‌های اقتصادی از طریق بازار سرمایه است. شرکتی که برای خرید مواد اولیه، تجهیزات یا سایر دارایی‌های مورد نیاز خود به منابع مالی احتیاج دارد، می‌تواند به جای اتکا به منابع بانکی، از ظرفیت بازار سرمایه استفاده کند.

از سوی دیگر، سرمایه‌گذاران نیز از طریق خرید این اوراق می‌توانند در یک ابزار با بازدهی و سررسید مشخص سرمایه‌گذاری کنند.

در نتیجه، اوراق مرابحه از یک سو به تأمین منابع مالی بنگاه‌ها کمک می‌کند و از سوی دیگر، گزینه‌ای برای سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه در اختیار سرمایه‌گذاران قرار می‌دهد.

مرابحه در یک جمله

اگر بخواهیم تمام مفهوم را در ساده‌ترین شکل بیان کنیم، مرابحه یعنی معامله‌ای که در آن قیمت تمام‌شده کالا و میزان سود فروشنده مشخص و برای خریدار شفاف است؛ اوراق مرابحه نیز شکل اوراق بهادارشده این سازوکار برای تأمین مالی است.

به همین دلیل، شناخت ریشه واژه نیز به درک مفهوم آن کمک می‌کند: «رِبح» به معنای سود است و «مرابحه» معامله‌ای مبتنی بر اعلام قیمت تمام‌شده و سود مشخص محسوب می‌شود.