تحلیل شامخ ؛ اقتصاد از شوک فاصله گرفت، اما هنوز در رکود است

به گزارش شاخص ۳۶۰، شامخ کل اقتصاد در تیرماه ۱۴۰۵ با ثبت عدد ۴۸.۳ برای شانزدهمین ماه متوالی زیر مرز ۵۰ قرار گرفت؛ هرچند شاخص تولید و ارائه خدمات برای نخستین‌بار پس از ۱۴ ماه از محدوده رکودی عبور کرد، اما ضعف تقاضا، محدودیت مواد اولیه، قطعی انرژی و مشکلات تأمین مالی همچنان مانع بازگشت پایدار فعالیت اقتصادی شده است.

تولید از مرز ۵۰ عبور کرد

داده‌های شامخ تیرماه نشان می‌دهد اقتصاد ایران در مقایسه با ماه‌های گذشته از شدت شوک فاصله گرفته است. شاخص تولید و ارائه خدمات برای نخستین‌بار پس از ۱۴ ماه به بالای ۵۰ رسید؛ اتفاقی که از بهبود نسبی فعالیت بنگاه‌ها و فعال شدن بخشی از ظرفیت‌های متوقف‌شده حکایت دارد.

با این حال، عبور تولید از مرز ۵۰ را نمی‌توان به معنای آغاز رونق پایدار دانست. چراکه شاخص سفارش‌های جدید همچنان در محدوده انقباض قرار دارد و تقاضای مؤثر هنوز به اندازه‌ای تقویت نشده که بتواند رشد تولید را در ماه‌های آینده پشتیبانی کند.

اقتصاد هنوز زیر مرز رونق

شامخ کل اقتصاد با رقم ۴۸.۳ همچنان پایین‌تر از مرز ۵۰ قرار دارد. تداوم قرار گرفتن این شاخص در محدوده انقباضی برای شانزدهمین ماه متوالی نشان می‌دهد اگرچه شدت افت فعالیت اقتصادی کاهش یافته، اما اقتصاد هنوز وارد مسیر یک بهبود پایدار نشده است.

به بیان دیگر، اقتصاد از مرحله شوک شدید فاصله گرفته، اما هنوز نشانه‌های کافی برای عبور از رکود و بازگشت به شرایط عادی مشاهده نمی‌شود.

زنجیره تأمین همچنان تحت فشار

یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها در شامخ تیرماه، تداوم کاهش موجودی مواد اولیه و لوازم خریداری‌شده است. این شاخص برای پانزدهمین ماه متوالی زیر سطح ۵۰ قرار گرفته است.

محدودیت‌های ارزی و وارداتی، قطعی برق و انرژی، مشکلات لجستیکی و کمبود نقدینگی همچنان دسترسی بنگاه‌ها به نهاده‌های تولید را محدود کرده است. در چنین شرایطی، حتی اگر تقاضا نیز بهبود پیدا کند، بخشی از بنگاه‌ها ممکن است به دلیل محدودیت سمت عرضه قادر به پاسخگویی سریع به بازار نباشند.

بازار کار همچنان منقبض است

شاخص میزان اشتغال و به‌کارگیری نیروی انسانی نیز برای پانزدهمین ماه متوالی کمتر از ۵۰ قرار گرفته است. تداوم این وضعیت نشان می‌دهد بهبود فعالیت اقتصادی هنوز به اندازه‌ای قدرتمند نیست که به افزایش پایدار تقاضا برای نیروی کار منجر شود.

این مسئله از آن جهت اهمیت دارد که بهبود پایدار اقتصاد زمانی قابل اتکاست که افزایش تولید و فروش، خود را در اشتغال و سرمایه‌گذاری جدید نیز نشان دهد.

بهبود شکننده و مشروط

مجموع داده‌های تیرماه نشان می‌دهد بخشی از اختلالات ناشی از شوک‌های اخیر کاهش یافته و فعالیت برخی بنگاه‌ها از سر گرفته شده است؛ اما مشکلات ساختاری همچنان پابرجاست.

افزایش هزینه انرژی، دشواری‌های واردات و صادرات، محدودیت‌های لجستیکی، کمبود نقدینگی و نااطمینانی اقتصادی از جمله عواملی هستند که می‌توانند روند بهبود را متوقف یا حتی اقتصاد را دوباره به محدوده انقباض بازگردانند.

بنابراین، عبور شاخص تولید از مرز ۵۰ را باید بیشتر به‌عنوان نشانه توقف بخشی از روند نزولی تلقی کرد، نه پایان رکود.

اولویت؛ تثبیت تولید و تقویت تقاضا

پیام اصلی شامخ تیرماه برای سیاست‌گذار روشن است؛ اقتصاد برای عبور از رکود به یک دوره ثبات و رفع گلوگاه‌های اصلی نیاز دارد. تأمین پایدار انرژی، تسهیل دسترسی به ارز و مواد اولیه، تأمین سرمایه در گردش بنگاه‌ها و تقویت تقاضای مؤثر می‌تواند زمینه را برای تبدیل بهبود شکننده فعلی به رونق پایدار فراهم کند.

در غیر این صورت، عبور موقت برخی شاخص‌های تولید از مرز ۵۰، بدون تقویت سفارش‌های جدید و رفع محدودیت‌های سمت عرضه، نمی‌تواند نشانه بازگشت اقتصاد به مسیر رشد پایدار تلقی شود.