نسخه مشترک ایران و چین برای عبور از بحران آب؛ از قنات تا حکمرانی نوین
گروه: — | کد خبر: ۷۰۶۸۵ | تاریخ: ۶ مرداد ۱۴۰۵ - ۱۶:۵۶
در این نشست صاحبنظران حوزه آب با بررسی پیشینه تاریخی مدیریت منابع آب در ایران و مقایسه آن با الگوهای حکمرانی آب در چین بر ضرورت بهرهگیری از تجربیات مشترک، تقویت مشارکت اجتماعی، اصلاح نظام حکمرانی آب و توسعه همکاریهای علمی و فنی میان دو کشور تأکید کردند.
ایران از پیشگامان مهندسی آب در جهان استسروش مقصودی کارشناس منابع آب با اشاره به سابقه تاریخی ایران در حوزه مهندسی آب اظهار کرد: ایرانیان از دیرباز در زمره پیشگامان مهندسی آب در جهان بودهاند و شکلگیری قنات در ایران به حدود دو هزار سال پیش بازمیگردد.
وی با اشاره به نمونههای برجسته قناتهای ایران افزود: قناتهایی با طول حدود ۴۰ کیلومتر در گناباد و ۶۰ کیلومتر در یزد وجود دارد که محور آنها با وجود استفاده از ابزارهای ساده مهندسی در آن دوران، بر پایه محاسبات دقیق ریاضی بهصورت کاملاً افقی طراحی شده است. این سازهها با بهرهگیری از نیروی جاذبه، آب را از اعماق زمین تا دهها کیلومتر منتقل میکنند.
این کارشناس منابع آب ادامه داد: شهرهای زیرزمینی و شبکههای قنات در دوره حمله مغول، علاوه بر تأمین آب، بهعنوان پناهگاه مردم و محلی برای ذخیره غلات نیز مورد استفاده قرار میگرفتند.
مقصودی با تأکید بر نقش مردم در توسعه سازههای تاریخی آب گفت: همانگونه که ایجاد قناتها و بسیاری از دستاوردهای مهندسی آب در گذشته به همت مردم و نه حکومتها انجام شد، امروز نیز حل مسائل حوزه آب صرفاً با اقدامات دولتی امکانپذیر نیست و مستلزم مشارکت همگانی و همکاری گسترده مردم است.
وی همچنین به نقش محاسب کرجی بهعنوان یکی از پیشگامان مهندسی آب ایران اشاره کرد و افزود: این دانشمند با استفاده از یک خطکش چوبی موفق به طراحی نخستین دوربین مهندسی چوبی شد؛ ابزاری که برای تعیین محور و مسیر قناتها مورد استفاده قرار میگرفت.
این کارشناس منابع آب با مقایسه ساختار مدیریت آب در ایران و چین اظهار کرد: تعدد نهادهای تصمیمگیر در حوزه آب تنها مختص ایران نیست و در چین نیز نهادهای محلی، استانی و ملی در این حوزه نقشآفرینی میکنند. علاوه بر این، اختلافنظر و چالش میان بخشهای صنعت و کشاورزی بر سر منابع آب در آن کشور نیز وجود دارد.
مقصودی با تأکید بر ضرورت همکاری میان همه ذینفعان خاطرنشان کرد: مسائل حوزه آب تنها از طریق همفکری، همافزایی و ایجاد همافزایی میان دستگاهها و بخشهای مختلف قابل حل است.
وی در خاتمه با اشاره به پیشگامی ایران در اجرای برخی طرحهای آبی گفت: نخستین سدهای زیرزمینی در ایران احداث شده و در اطراف معادن یزد نیز کانالهای ویژه آبرسانی ایجاد شده است؛ کانالهایی که به دلیل طراحی خاص خود، این تصور را ایجاد میکنند که آب در مسیر سربالایی جریان دارد.
مدیریت منابع آب بدون توجه به محیطزیست ممکن نیست
حمید کاردانمقدم، کارشناس مؤسسه تحقیقات آب اظهار کرد: نظام مدیریت منابع آب، مجموعهای بههمپیوسته و وابسته به بخشهای مختلف است و نمیتوان درباره آب تصمیمگیری کرد، اما ملاحظات محیطزیستی را نادیده گرفت. از اینرو، در کنار وزارت نیرو و دستگاههای مسئول، توجه به الزامات محیطزیست نیز باید در تمامی تصمیمات مرتبط با منابع آب لحاظ شود.
وی با اشاره به الگوی جهانی مصرف آب افزود: بر اساس استانداردهای بینالمللی، حدود ۷۰ درصد منابع آب در بخش کشاورزی، ۲۰ تا ۲۳ درصد در بخش صنعت و ۷ تا ۸ درصد در بخش شرب مصرف میشود. به گفته وی، ایران در بخش آب شرب توانسته این الگوی مصرف را رعایت کند.
این کارشناس مؤسسه تحقیقات آب با بیان اینکه سالانه حدود ۵۰ میلیارد مترمکعب آب در بخش کشاورزی مصرف میشود، تصریح کرد: نزدیک به ۶۰ درصد این میزان صرف تولید گندم و جو میشود، اما در عین حال حدود ۲۰ درصد محصول در مرحله تولید و ۲۰ درصد دیگر در فرآیند حملونقل و مصرف از بین میرود. به این ترتیب، حدود ۴۰ درصد از آبی که برای تولید گندم مصرف میشود، عملاً به دلیل ضایعات هدر میرود.
کاردانمقدم با اشاره به مفهوم بهرهوری آب اظهار کرد: در بسیاری از کشورهای جهان، هدف از افزایش بهرهوری آن است که به ازای هر مترمکعب آب مصرفی، میزان بیشتری ماده خشک تولید شود. با این حال، در ایران افزایش بهرهوری اغلب تنها به تغییر روشهای آبیاری، از جمله جایگزینی آبیاری کرتی با آبیاری قطرهای، محدود میشود؛ در حالی که میانگین تولید گندم در کشور حدود ۵ تن در هر هکتار است و این شاخص در بسیاری از کشورهای جهان به ۸ تا ۹ تن در هکتار میرسد.
وی با تأکید بر اینکه مدیریت من
این کارشناس مؤسسه تحقیقات آب در پایان با اشاره به جایگاه شورای عالی آب اظهار کرد: رئیسجمهور در این شورا حضور دارد و تصمیمگیری درباره منابع آب باید با مشارکت همه ذینفعان انجام شود؛ رویکردی که در چین نیز با بهرهگیری از مشارکت اجتماعی در مدیریت منابع آب دنبال میشود.
تصمیمگیری درباره آب باید متناسب با شرایط هر منطقه انجام شودعلی آجری، رئیس فدراسیون منابع آب کشوراظهار کرد: فدراسیون منابع آب یک نهاد غیردولتی و غیرانتفاعی است و در برنامه هفتم پیشرفت، بهویژه در مواد ۳۸ و ۴۱، دو مفهوم «آب تجدیدپذیر» و «آب تجدیدناپذیر» بهطور مشخص مورد توجه قرار گرفته است.
وی با اشاره به وضعیت منابع آب زیرزمینی کشور افزود: از مجموع حدود ۱۵۰ میلیارد مترمکعب ذخایر آب زیرزمینی که طی هزاران و حتی میلیونها سال شکل گرفته است، به دلیل برداشتهای بیرویه اکنون تنها حدود ۹۳ میلیارد مترمکعب در سفرههای آب زیرزمینی و عمیق باقی مانده است.
رئیس فدراسیون منابع آب کشور با بیان اینکه هزینه شیرینسازی آب دریا برای هر مترمکعب بین ۲ تا ۵ یورو برآورد میشود، گفت: با توجه به این هزینهها، استفاده از منابع آب نامتعارف و توسعه بازچرخانی فاضلاب، بهویژه برای تأمین نیازهای بخش صنعت، مناسبترین و اقتصادیترین گزینه به شمار میرود.
آجری در ادامه با تشریح تفاوت ماهوی میان آب و برق اظهار کرد: آب برخلاف برق قابلیت جابهجایی و بهرهبرداری یکسان در سراسر کشور را ندارد. برای مثال، اگر فردی در مشهد مصرف برق خود را کاهش دهد، امکان استفاده از آن در اهواز وجود دارد، اما اگر حتی تمام فعالیتهای کشاورزی در خوزستان متوقف شود، این اقدام تأثیری بر کمبود آب استان همدان نخواهد داشت.
وی با تأکید بر اینکه مسئله آب در عین برخورداری از اهمیت ملی، دارای ماهیتی منطقهای است، تصریح کرد: سیاستگذاری و تصمیمگیری در این حوزه باید متناسب با شرایط هر منطقه و ویژگیهای منابع آبی آن انجام شود.
رئیس فدراسیون منابع آب کشور همچنین با اشاره به وضعیت بارندگیهای سال جاری گفت: اگرچه میزان بارشها نسبت به سالهای گذشته تا حدودی بهبود یافته است، اما نباید فراموش کرد که کشور طی ۱۰ سال گذشته با خشکسالی شدید و مستمر روبهرو بوده و آثار این دوره همچنان بر منابع آبی باقی مانده است.
در ادامه این نشست، مهدی زالزاده، دیگر کارشناس حوزه آب، با اشاره به تأثیر دانش ایرانی در توسعه مدیریت آب در چین اظهار کرد: در منطقه خشک «تورفان» چین، از فناوری ایرانی «کاریز» برای تأمین آب استفاده شده است. وی افزود: در دوران حکومت مغول، یکی از متخصصان ایرانی آب به نام میثم به این منطقه سفر کرد و دانش احداث کاریز را به آنجا منتقل کرد؛ منطقهای که امروزه به یکی از جاذبههای گردشگری و توریستی چین تبدیل شده است.
ایران باید از تجربه چین در مدیریت منابع آب بهره بگیرد
شهره صدری کارشناس منابع آب با اشاره به تجربههای موفق چین در مدیریت منابع آبی اظهار کرد: ایران میتواند از الگوهای موفق این کشور در حوزه مدیریت آب بهره بگیرد و همزمان شکافهای موجود در نظام حکمرانی آب را شناسایی و برای رفع آنها برنامهریزی کند.
وی با بیان اینکه تعدد مراکز تصمیمگیری یکی از مشکلات اساسی مدیریت منابع آب در کشور است، افزود: در ایران نهادها و افراد متعددی در فرآیند تصمیمگیری درباره منابع آب نقش دارند و همین مسئله، مدیریت یکپارچه این بخش را با چالش مواجه کرده است.
این کارشناس منابع آب با انتقاد از روند صدور برخی مجوزهای حفر چاههای عمیق گفت: متأسفانه در برخی موارد، تعدادی از نمایندگان مجلس با اعمال فشار بر مسئولان دولتی، زمینه صدور مجوزهای غیرمجاز برای حفر چاههای عمیق را فراهم میکنند؛ اقدامی که به تشدید ناترازی منابع آب کشور منجر میشود.
صدری همچنین با اشاره به وضعیت طرح احیای آبهای زیرزمینی خاطرنشان کرد: این طرح متأسفانه از دستور کار خارج شده و بودجه پیشبینیشده برای اجرای آن نیز حذف شده است.
در پایان این نشست خبرنگاران حاضر در جلسه پرسشهای خود را درباره موضوعات مطرحشده از جمله چالشهای مدیریت منابع آب، الگوهای حکمرانی آب در ایران و چین، بهرهوری منابع آبی و راهکارهای توسعه همکاریهای مشترک مطرح کردند و کارشناسان حاضر نیز به این پرسشها پاسخ دادند.
انتهای پیام/
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید